Vanuit het 40 graden hete Gambia weer een update over ons leven!
Lenneke en ik zijn inmiddels verhuist naar een nieuw paleis. Althans naar het guesthouse naast het
paleis;) Het is leuk om met een familie op de compound te wonen, we ervaren in
levende lijve wat het Afrikaanse familieleven inhoudt; altijd bedrijvigheid, familieleden in allerlei gradaties, een
schetterende haan die ons s’ochtends wakker kraait (dit was gelukkig maar 1 dag
want de volgende dag lag tie in de pan…), pannenkoekenfeestjes en ontluikende
reggaemusicliefde. We oefenen salto’s en flikflaks op de trampoline (een zeer
potsierlijk gezicht kan ik je vertellen), verslaan talloze slachtoffers met
tafeltennissen en worden genadeloos ingemaakt met voetballen.
Onze schoenen worden gewassen;)
Uitzicht vanuit ons paleis
De afgelopen weken zijn weer voorbij gevlogen. Ik help momenteel ook
een paar dagen in de week mee in een NGO (non-governmental organization),
genaamd Nimbara. Dit is een woord in het Mandinka (een van de lokale talen) wat
zoiets betekent als; bedankt wat je voor me doet. Het is een kleine
gezondheidspost waar onder andere bloeddruk, hartslag en bloedsuiker gemeten
kunnen worden. Tevens is er een apotheek waar diverse medicijnen,
wondmaterialen en verpleegartikelen verkocht worden. De Libanese buurman kwam
vorige week 2 zwachtels kopen. Niet omdat hij zijn benen wilde zwachtelen maar
om zijn vishengel te repareren. Best creatief!
Nimbara
Nimbara is gevestigd in Serrekunda, de grootste stad van Gambia, in
een van de meest drukke straten van de stad. Zodra je de deur uitstapt komen
geuren, kleuren en geluiden je tegemoet. Geuren van vlees en andere ondefinieerbare
zaken omdat de buurman stukken koe aan zijn voordeur heeft hangen. Vrouwen
gekleed in prachtige, kleurrijke Afrikaanse jurken. Geluiden van toeterende
taxi’s, moskees die oproepen tot gebed en gillende marktmannen die hun koopwaar
aanprijzen. Met de locatie zit het wel goed;).
Nimbara is non-profit en wil graag een bijdrage leveren om de
gezondheidszorg hier naar een beter level te tillen. Dit door bijvoorbeeld niet
iedereen maar antibiotica voor te schrijven (waarom iedereen Metronidazol en
Ceftriaxon krijgt hier is soms een raadsel, zelfs bij bijv waterpokken) maar
door weloverwogen advies te geven over ziektes, medicatie en andere
gezondheidskwesties. Er zijn hier talloze apotheekjes maar de kwaliteit hiervan
is bedroevend laag. Toen ik recent naar een apotheek ging voor mijn
malariaprofylaxe tabletten (Lariam) kreeg ik eerst Malerone aangesmeerd. ‘Nee,
ik wil graag de wekelijkse variant’. Vervolgens werd me een strip Metroprol
(beta-blokker) in de hand gedrukt. ‘Nee, ook dit is niet bepaald waar ik naar
op zoek ben, ondanks dat de namen best op elkaar lijken (Mefloquine en
Metroprolol)’. Je kunt je voorstellen dat het best gevaarlijk kan zijn als je
geen flauw idee hebt wat bepaalde medicatie inhoudt en je vertrouwt op de
‘kundige’ apotheker.
Het is heel leerzaam maar ook heel leuk om bij Nimbara betrokken te
zijn. Leerzaam om te zien hoe een NGO gerund en ingericht wordt. Mooi om midden
in het hart van Afrika een kleine bijdrage te kunnen leveren aan, hopelijk
steeds betere, gezondheidszorg. Leuk om kids die paracetamol komen kopen blij
te maken met een boekje en een pen waar ze vervolgens gelijk mee op de grond
gaan zitten om het alfabet op te gaan schrijven. Wat ook een hele leuke
ervaring was, was het kleren verkopen op de stoep voor Nimbara. Een
vrijdagochtend om negen uur, vrouwen op weg naar de markt, een doordringende
vislucht, een stad die wakker wordt. En Joseph (staff van Nimbara) en ik met
een stapel kleren in een koffer voor de deur. Binnen een paar tellen waren we
omringd door talloze mensen die graaiden door alle kleren, voetbalschoenen uit
m’n handen rukten en me met vragende ogen aankeken voor hoeveel dalasi ik dat
schattige babyjurkje wilde verkopen. Oké, op een gegeven moment was ik de
wanhoop wel nabij en ben ik naar binnen gevlucht;) Haha, ook dit was weer een
prachtige ervaring! En 1 euro voor een
paar vrijwel nieuwe, in Zwitserland gekochte Adidas schoenen is best goedkoop,
zelfs in Afrika;). Na afloop van de verkoop ben ik nog wel boos toegesproken
door diverse vrouwen omdat ik had gezegd dat ze na hun marktbezoek terug konden
komen voor meer kleren. Wist ik veel dat binnen 30 minuten alles verkocht zou
zijn;)
Kleedjesmarkt op de stoep
Nimbara wordt gerund door Lea Kinteh, een Zwitserse IC-verpleegkundige
die ook in de Africmed Clinic werkzaam is. Zie de website voor meer informatie
én de mogelijkheden voor sponsoring van dit mooie project! (www.nimbara.ch).
Vorige week heb ik met een collega die eerst in Africmed op de IC
werkte een dienst meegewerkt op de IC in het Edward Francis Small Teaching
Hospital in Banjul (capital). Dit is het grootste government ziekenhuis van het
land met ongeveer 540 bedden. De IC hier bestaat uit 8 bedden. De
beademingsmachines werken momenteel niet dus er is geen mogelijkheid tot
beademing. Wel staat er naast elk bed een monitor waarmee bloeddruk en
hartfrequentie gemeten kan worden, de SpO2 kabel ontbreekt helaas bij elke
monitor. Omdat het een teaching hospital is betekent dit ook dat er een
overload aan studenten rondloopt, op de IC bijvoorbeeld in een dagdienst
minimaal 10-15 studenten. Tel daarbij minimaal 8 verpleegkundigen, diverse
artsen, familieleden en andere disciplines bij op en dan weet je hoe druk en
ongeorganiseerd het is in een betrekkelijk kleine ruimte. Zonder bedgordijnen
of ook maar enige vorm van privacy. De patiënten die hier liggen zijn vaak heel
erg ziek. Er lag bijvoorbeeld een jongetje van 3 jaar met een congenitale
aandoening (welke wist niemand), die al een maand op de pediatric ward had
gelegen maar nu toch maar was overgeplaatst naar IC omdat hij niet opknapte.
Hij had uremic encefalopathy als gevolg van nierfalen. Hij lag zachtjes te
snikken en te kreunen in zijn (natte) bed, had diverse doorligplekken op zijn
billen en wonden op zijn buik en was ondervoed. Mijn hart brak toen ik hem
zag…Het koste hem zichtbaar veel moeite om goed te ademen, hij rochelde soms.
Het zuurstofbrilletje paste dan ook niet echt goed omdat dit een volwassen
variant was. Ik heb de hele voorraadkast uitgepluisd op zoek naar een gebruikte
minivariant zuurstofbril die we vervolgens goed hebben schoongemaakt, in de
hoop dat dit hem wat meer comfort zou geven. Zijn moeder bracht uren geduldig door
met wachten naast zijn bed. De volgende morgen overleed hij.
De patiënt in het bed naast hem; een 21 jarige vrouw met TEN, toxic
epidermal necrolysis. Dit is een hele heftige, levensbedreigende en zeldzame
huidziekte. Dit wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door bepaalde
medicatie. De oorzaak bij haar was (nog) niet bekend, ze kwam ook pas in een
laat stadium naar het ziekenhuis. Haar hele huid was losgelaten, ze kon haar
ogen niet meer goed openen en ook haar mond was vrijwel helemaal dicht doordat
de huid of weg was of er infecties aanwezig waren. Volgens mijn collega’s was
ze al iets aan de beterende hand in vergelijking met toen ze binnen was. Haar
familielid hielp haar met eten, ze spoot wat melk in een spuit in haar mond,
wat er vervolgens allemaal weer uitliep. Een neusmaagsonde was een week geleden
al geopperd maar tot nu toe was dit nog niet gelukt doordat én de neus niet
goed doorgankelijk was én er nog niet echt een bevestigend antwoord van de
dokter op was gekomen…Haar lichaam schudde door de koorts (sepsis), ze prevelde
zo nu en dan wat onverstaanbaars. Ook zij overleed de volgende ochtend.
The emergency trolley
In het bed tegenover haar lag een man, ongeveer 60 jaar oud. Hij had
een grote, zeer sterk ruikende diabetische wond aan zijn voet. Het verband was
in de ochtend al verwisseld dus dat hoefde nu niet te gebeuren ondanks dat zijn
bed vies was van pus en wondvocht. Hij zou eigenlijk geïntubeerd moeten worden
omdat zijn respiratoire situatie zo slecht was maar de machines waren kapot.
Hij had een gaspende ademhaling, het was duidelijk dat hij niet lang meer te
leven had. Desondanks besloot de dokter in de avond dat hij een neusmaagsonde
moest krijgen. Even daarvoor vertelde mijn collega dat hij waarschijnlijk zou
gaan overlijden omdat er niks meer voor hem gedaan kon worden. Ik was dan ook
een beetje onthust dat hij het volgende moment een sonde bij hem wilde gaan
inbrengen. Order is order dus zo geschiedde het. Ook deze man overleed een paar
uur later.
Dan was er nog een patiënte die 4 keer haar canule verwijderde,
ondanks dat ze vastgebonden lag. Het bloedbad dat dit met zich meebracht lag de
gehele avond op de vloer. Haar overbuurvrouw trok haar urinecatheter eruit dus
ook zij werd gefixeerd aan het bed.
Medicatiekast op IC
Schrijnend was het en heftig. Jong en oud, soms voelt het zo oneerlijk
dat ze in ons land en in onze ziekenhuizen waarschijnlijk wel een goede kans
hadden gehad om te overleven. Of een goede kans hadden gehad om waardig en
‘comfortabel’ te kunnen sterven. Het werken op de scheidslijn van leven en
dood, intens mooi maar ook soms intens verdrietig.
Over anderhalve maand zit het Afrikaanse leven en werken er weer op.
We kijken ernaar uit om terug te gaan maar aan de andere kant willen we graag
altijd 30 graden, de zee op 5 minuten afstand en
altijd-groetende-mensen-op-straat. Goed, mixed feelings dus die vast nog veel
erger gaan worden de komende weken;)
